Verrijking is overal: geef je hond de kans om te ontdekken
Inleiding
We willen allemaal dat onze hond gelukkig en ontspannen in het leven staat. Maar welzijn draait om meer dan voldoende beweging en rust. Honden hebben ook behoefte aan het maken van keuzes, het ontdekken van hun omgeving en het kunnen uiten van natuurlijk gedrag. Verrijking speelt daarin een belangrijke rol. Het mooie is dat verrijking niet ingewikkeld hoeft te zijn en overal te vinden is.
In dit artikel lees je wat verrijking precies is, waarom het zo belangrijk is en hoe je het eenvoudig kunt toepassen in het dagelijks leven met je hond.
Verrijking verhoogt het welzijn en kan altijd en overal!
In cursussen en artikelen lees je vaak over het belang van mentale stimulatie, en misschien heb je ook wel eens een snuffeltuin bezocht. Mentale stimulatie en snuffeltuinen komen allebei voort uit het principe van verrijking, waar ik het vandaag met jullie over wil hebben, en hoe en waarom dat altijd en overal kan, of misschien wel moet?
Wat is verrijking en waar komt het vandaan?
Verrijking of Enrichment, ken je misschien wel van zelfverrijking: iets waar je zelf beter van wordt. In de dierenwereld is dat ook zo, het wordt ingezet om het welzijn van dieren te verhogen.
Verrijking komt voort uit de dierverzorging
In de jaren 60 kwam er steeds meer aandacht voor het abnormale gedrag wat veel dieren in dierentuinen vertoonden, denk maar eens aan de wolven die eindeloos hetzelfde rondje lopen of dieren die passief in een hoek liggen. Onderzoek toonde aan dat dit te maken had met de niet natuurlijke omgeving (zoals kleine hokjes) en het gebrek aan het kunnen uitoefenen van natuurlijk gedrag . Hierop gingen dierentuinen omgevingen aanpassen: apen kregen bijvoorbeeld touwen om te klimmen en verhoogde platforms om te eten. Deze aanpassing van omgeving (Environmental Enrichment) leidde tot grote verbeteringen: apen vertoonden meer natuurlijk gedrag, gingen weer op onderzoek uit en abnormaal gedrag verminderde.
Doel van verrijking
Zo ontstond verrijking met als doel om de kwaliteit van het leven van dieren in gevangenschap te verbeteren door het mogelijk maken van natuurlijk gedrag en zo te compenseren voor de gevolgen van gevangenschap. Het doel was ook om zo abnormaal gedrag te verminderen en meer keuzes aan te bieden omdat dit essentieel is bij natuurlijk gedrag. Verrijking verhoogt dus het welzijn van dieren!
Verrijking tegenwoordig
Verrijking wordt nu bij allerlei dieren in gevangenschap ingezet, denk bijvoorbeeld aan varkens die speelgoed in de stal krijgen of kippen die vrij kunnen uitlopen en daardoor een ster meer hebben op het keurmerk van Beter Leven. Ook wordt verrijking bij huisdiereigenaren steeds bekender, maar hoe doe je dat dan? Daar gaan we het nu over hebben!
Vormen van verrijking en hoe pas je dat toe
Verrijking gaat dus om het mogelijk maken en stimuleren van natuurlijk gedrag en het bieden van variatie. Inmiddels zijn er allerlei vormen van verrijking benoemd, zoals:
- Omgevingsverrijking : aanpassingen van de omgeving en variatie van de omgeving
- Sensorische verrijking : stimuleren van gebruik van de zintuigen.
- Voerverrijking : nabootsen natuurlijk voergedrag en variatie bieden in aanbod
- Mentale verrijking: uitdagingen geven
- Exploratie en ontdekking: ontdekken en exploreren stimuleren
Deze vormen overlappen elkaar vaak, maar exploreren, ontdekken en keuze geven is de basis.
Ad 1a Omgevingsverrijking thuis
Bij het aanpassen van de omgeving thuis, kan je kijken naar natuurlijk gedrag. Honden slapen van nature op hoge plekken voor overzicht en veiligheid . Die bank of dat bed, dat is dus niet zo gek, naast dat het comfortabel is. Ernaast wisselen ze regelmatig van plek om languit te kunnen liggen en hun temperatuur te regelen. Heeft jouw hond een ligplek die wat hoger is, waar rust is en heeft hij keuze uit ligplekken? Waar ligt hij graag en kun je daar een plek maken? Ernaast kun je denken aan speeltjes, die natuurlijk gedrag mogelijk maken: trekken, bijten, scheuren, vastpakken. Varieer ook hierin in materiaal, hardheid en structuur en kijk wat jouw hond leuk vindt. Vaak kiezen wij voor een hond, maar hoe leuk is het als je je hond zijn eigen speeltjes laat uitzoeken? Ook kun je thuis af en toe eens nieuwe dingen neerzetten, nieuwe prikkels in de omgeving aanbieden, en je hond kans geven die te ontdekken: het pakketje van binnenkomt en allerlei geurtjes bevat en die de nieuwsgierigheid van je hond triggert, dingen van zolder, iets meenemen uit de weggeefkast, een oud kleedje van kantoor, dierenharen die je onderweg vindt of een verloren handschoen op straat…
Ad 1b Omgevingsverrijking elders, verrijking is overal!
Bij omgevingsverrijking kan je bijvoorbeeld denken aan snuffeltuinen. Dit is ook echt een cadeautje voor je hond om naar toe te gaan en een aanrader om meer te leren over het belang van verrijking en hoe je dat toe kunt passen. Echter, zoals ik al schreef, verrijking is overal.. Ga eens op naar de (buitenplaats van een) kringloop, of een tuincentrum. Maandagochtend is het vaak rustig en dus een goed tijdstip! Denk ook aan een parkeerplaats, die biedt tal van luchtjes door alle mensen die daar komen en de autobanden vol geur. Ga eens op bezoek bij iemand waar je hond de mogelijkheid heeft om vrij de tuin te ontdekken of het huis of zoek een plek tijdens je wandeling en ga even zitten. Vaak zie je dat als ergens gaat zitten, je hond die omgeving wat meer in de diepte gaat verkennen. Maar ook in je dagelijkse wandelingen zijn er allerlei dingen onderweg die je hond interessant vindt om te onderzoeken en te ontdekken, als je hem maar tijd geeft! Een emmer die je buurvrouw op de stoep heeft staan, spullen die buiten staan, maar ook dat steegje waar net een andere hond gelopen heeft en waar je hond even uitgebreid de tijd neemt om informatie te verzamelen. In het filmpje zie je allerlei voorbeelden van verrijking.
Ad 2 Sensorische verrijking
Bij sensorische verrijking wordt ingezet op het stimuleren van zintuigen en ook dit komt bij alle vormen van verrijking terug en kun je actief aanbieden. Denk aan geurtjes laten snuffelen, nieuwe dingen neerzetten of op speurles gaan om de neus te stimuleren. Denk aan piepspeelgoed of samen luisteren naar geluiden in een nieuwe omgeving. Denk aan verschillende smaken laten proeven. In snuffeltuinen zie je vaak aandacht voor verschillende ondergronden, zoals rubberen matjes, zand, tegels en gras. Dit is om de tast te stimuleren, wat je zelf ook kan doen door verschillende ondergronden op te zoeken en te kijken of je hond daarover heen wil lopen. Het evenwichtszintuig kun je stimuleren door naar plekken te gaan waar je hond op objecten kan klimmen, maar ook een simpel muurtje waar je hond op wil stimuleert dit zintuig. Keuze hierin geven is essentieel! Kijk eens of je hond ergens op klimt of juist niet, of niet meer. Door vrij te laten onderzoeken kun je veel ontdekken over het gedrag en de gezondheid van je dier!
Ad 3 Voerverrijking
Hoe eten dieren oorspronkelijk? Jagen ze, verscheuren ze karkassen en wat eten ze? Honden zijn van nature scavengers: ze zochten hun eten al scharrelend bij elkaar en aten daardoor behoorlijk wat verschillende smaakjes. Dit gedrag kun je nabootsen door de oefening schatzoeken, waarbij je je hond veel kleine voertjes laat zoeken, maar ook door te variëren met smaak en structuur. Met snacks en kauwmateriaal kun je bijvoorbeeld eenvoudig variatie bieden, maar denk ook eens aan het aanbieden van gekookte of geroosterde groente, fruit, of een restje van jouw avondeten. Ernaast kun je voer op verschillende manieren aanbieden: een kong, een likmat, eens een keer laten zoeken naar de voerbak, een spoortje van brokjes maken die naar de voerbak leidt etc. Geef je hond wel altijd eerst eten voor je zijn hele maaltijd door de tuin strooit, voor sommige honden is dat frustrerend..
Denk bij mentale verrijking aan dingen die je hond uitdaging geven, onderzoek mogelijk maken en zijn nieuwsgierigheid triggeren, van hersenwerkjes tot het onderzoeken van dingen en voerpuzzels!
Ad 5 Exploratie en ontdekken
Nieuwsgierig zijn is een must en vanuit natuurlijk gedrag nodig om te overleven! Om te overleven heb je bescherming, voedsel en een partner nodig. Je moet je rustplek verlaten om eten te zoeken en een partner te vinden, daarvoor moet je nieuwsgierig zijn. Voor honden is het ontdekken en verkennen van hun omgeving daarom ook belangrijk en met alle soorten verrijking stimuleer je exploreren en ontdekken. Dit doe je door interessante en uitdagende prikkels toe te voegen of omgevingen op te zoeken die je hond uitdagen om te onderzoeken.
Keuze geven
Nieuwsgierigheid stimuleren doe je ook door keuzes te geven en je hond initiatief te laten nemen. Keuze hebben is belangrijk om te kunnen groeien en zelfstandig en zelfverzekerd te worden. Denk maar eens aan een keuze die je maakt en goed uitpakt, en hoe goed dat voelt. Keuze geven kan op allerlei manieren. Laat hond bijvoorbeeld eens een snack uitkiezen, de route bepalen, bepalen wanneer je gaat wandelen en of je met de auto gaat of niet! Er zijn tal van mogelijkheden als je hier bewust van bent. In alle vormen van verrijking is keuze belangrijk, en dus ook de vrijheid om iets wel of niet te onderzoeken!
- Dingen onderzoeken en het maken van keuzes kost energie! Zorg daarom voor voldoende rust. Als je naar een snuffeltuin of speurles gaat, hoef je ervoor geen grote wandeling te doen en je kunt ook een wandeling vervangen met een verrijkingsactiviteit zoals een kringloop bezoeken of schatzoeken in de tuin. Als je je hond tijdens een wandeling meer ruimte geeft om dingen te onderzoeken, kan het goed zijn dat je 30 minuten buiten bent en slechts een klein stuk gelopen hebt maar dat je hond erna supermoe is.
- Geef je hond tijd en keuze. Door vaker stil te staan als je hond stil staat en pas verder te lopen als hij klaar is stimuleer je nieuwsgierigheid. Let ook een ontspannen lijn. Spanning op de lijn zorgt vaak dat honden stoppen met lopen of onderzoeken.
- Praat niet teveel en geef geen aanwijzingen: we willen een hond kans geven om zelf te onderzoeken wat ze interessant vinden (want wat interessant is bepaalt je hond!) en door praten leiden we onbedoeld af van waar een hond mee bezig is. Overigens horen honden je soms echt niet als ze intensief snuffelen omdat hun brein dan bezig is om al die geurtjes te verwerken!
- Pas op met snoepjes! Soms strooien we voertjes zodat honden dingen gaan ontdekken of lokken we hen met een voertje ergens heen wat ze spannend vinden. Hiermee kun je een hond over zijn grens lokken, en hoewel voertjes zoeken ook een vorm van verrijking is, kun je dit in een nieuwe omgeving achterwege laten om het ontdekken van die omgeving te stimuleren.
Tot slot
Ik hoop dat je hiermee een idee hebt hoe je verrijking op allerlei manieren kunt toepassen en waarom dit belangrijk is. Niet alleen stimuleer je natuurlijk gedrag en daarmee basisbehoeftes van de hond, het zorgt dus ook dat je hond zelf keuzes maakt waardoor je werkt aan het opbouwen van zelfvertrouwen en zelfredzaamheid. Ernaast kunnen stress en probleemgedrag verminderen omdat je meer invulling aan de basisbehoeftes van de hond gaat geven. Dat abnormale gedrag in dierentuinen waardoor verrijking in eerste instantie ingezet werd, geldt net zo goed voor onze dieren! En, het is fun en het zal je band met je hond ten goede komen als je zijn leven meer gaat verrijken!
Verrijking is overal als je je hond de kans en de tijd geeft om nieuwsgierig te zijn en zelf dingen te onderzoeken!
